مادهء خلط شيشه‌اى و يا تفالهء خشك همراه داشته باشد ، بدان كه حالت بيمارى رو به افزايش است و سبب هنوز باقى و پابرجا است . اگر ماده‌هاى نام‌برده بجز مادهء خراطى با اسهال نيامدند و تنها مادهء خراطى و تراشه و خون با اسهال بود ، دليل آن است كه سبب بيمارى از بين رفته است و اثراتش مانده است . در اين حالت بايد كوشش خود را بر علاج اين آثار باقيمانده صرف كنى . اگر مادهء اسهالى خون بدجنس است و منشأ از روده دارد ، نشانى اين است كه پوست‌اندازى آزاردهنده و يا اسهال پياپى آيد و بعدا اشتهاى غذا از بين مىرود ، دل بهم مىخورد و سرانجام مادهء اسهالى خراطى و تراشه مىشود و اكثرا بيمار را مىكشد . اما اگر مادهء اسهالى خونى است و دردى همراه ندارد و اشتها برجا است و بيمار احساس نارسائى نمىكند جاى نگرانى نيست . اگر اسهال از اثر تفالهء پرمايه و غليظ باشد ، آن را از پيدايش تفاله و در اثناى مرور آن مىشناسى و يكى ديگر از دلائلش آن است كه هرگاه بيمار شكمش نرم باشد ، دردى احساس نمىكند . گاهى رخ مىدهد مادهء اسهالى غليظ و از سببى خشكيده است اما مادهء افشره مانندى از آن جدا مىشود و بيرون مىآيد و گمان مىرود كه مادهء بيرون‌ريختنى بندآمده است ؛ اين حالت آژير مرگ است . علامت اين حالت آن است كه چيزى از اين مادهء غليظ تا شكم بيمار نرم است پيدا نيست و اول تفاله بيرون آيد و بعد از آن مدفوع خشك بيرون مىريزد . اما اگر مدفوع خشك بيرون آيد و بعد از آن مادهء اسهالى و شكم نرمى آيد ، اين حالت اكثرا بعد از اسهال ناشى از پوست‌اندازى رخ مىدهد . - گفتيم اسهال از لغزش پيدا مىشود ؛ لغزش روده يا لغزش معده . فرق ميان اين دو حالت لغزش چيست ؟ - اگر سبب اسهال از لغزش معده است ، غذا در معده در اندازهء بسيار كمتر از لازم به هضم مىرسد و هرگاه از معده سرازير شد ، در روده‌ها درنگ نمىكند و فورا بيرون مىريزد . اگر سبب اسهال قرحه باشد . علامتهاى زير را دارد : 1 - علامت پوست‌اندازى همراه مادهء اسهالى است . 2 - نشانى از قرحه دارد كه مىدانى ! اگر حالت اسهالى از اثر جمع آمدن بلغم لزج در معده است ، مىتوانى بلغم را در اسهال مشاهده كنى . بادهاى شكم و قرقر شكم هم دو دليل معتبر هستند . در حالت بلغمى بودن اسهالى بيمار احساس به لغزيدن چيزى سنگين مىكند . اگر اسهال از اثر قرحه باشد و قرحه سبب لغزش در معده باشد ، بيمار احساس مىكند جايى در زير معده درد مىكند . اگر معده لغزيده است اما سببش نه قرحه است و نه بلغم بلكه از سوء مزاج است . نشانيش اين